استعداد موسیقی در کودکان

گرد آورنده :رویا زحلی نژاد، روابط عمومی مرکز بهداشت شهدای انقلاب

 همه ی والدین علاقمندند که توانایی یا استعداد خاصی را در فرزندشان کشف کنند. گاهی آنقدر محو این کار می شوند که آنچه را می بینند به راحتی بزرگ می کنند در حالی که این چنین نیست. موسیقی یکی از این موارد است.

وظیفه ی ما در نقش پدر و مادر این است که به فرزندان کمک کنیم تا توانایی های مورد علاقه خود را کشف کنند و نباید چندین سال از عمر کودک را تنها به منظور موفق کردن او در زمینه ی موسیقی صرف کنیم ، بلکه باید زمینه فرصت هایی را برای مواردی که کودک از آن لذت می برد فراهم سازیم.

کودکی که توانایی فراوانی در موسیقی دارد به دو دلیل فشارها و انتظارهای والدینش را راحت تر تحمل می کند : اولا از توانایی خود در این زمینه لذت می برد و دوم اینه ک از تشویق و تحسین اطرافیان خود به وجد می آید.
ولی ممکن است همین کودک توانا در موسیقی با مشکلات جدی دیگری نظیر حس انزوا رو به رو شود. زیراممکن است ساعت های زیادی برای تمرین را در انزوا سپری کند و به دلیل کم شدن زمانی که با دوستان خود می گذراند ، رشد عاطفی و اجتماعی خود را از دست بدهد. بنابراین ضروری است والدین علایق کودک را در زمینه های دیگر نیز شناسایی و تا حد ممکن در محیط های اجتماعی و تفریحی شبیه سازی کنند.

کودک از حدود 4 هفتگی صدا را از جلو و پشت سر می شنود در حالی که در هیچ زمینۀ دیگری علامتی از آگاهی و شناخت نشان نمی دهد ، در سه ماهگی به صداهای مختلف پاسخ مناسب می دهد.، در شش ماهگی توانایی تقلید صدا و یا درآوردن صدا از خود دارد، در نه ماهگی صداهای آشنا را از غیر آشنا تشخیص داده بین آنها تفکیک و تفاوت قائل می شود و در 12 ماهگی با تولید صدا از خود و یا زدن اشیاء به هم صداهایی را موجب می شود. بنابراین موضوع صدا و آنچه که به عنوان صوت و اصوات می شنویم ، بعداً به خواندن تبدیل می شود وشاید یکی از مهم ترین و اولین واکنش های کودک در ارتباط با محیط اطراف خودش می باشد.

اما بچه ها بین 2 تا 3 سالگی نه تنها به موسیقی علاقه مند می شوند و مایل به شنیدن و نواختن هستند بلکه ذهن و بدن آنان با موسیقی به حرکت درمی آید و نشان دهندۀ این است که موسیقی و صدا بدن، ضمیر و ذهن راتحت تاثیر قرار می دهد.

یکی از اجزای بسیار مهم هوش انسانی، توانایی و قابلیت و استعداد موسیقی در کودک و ارتباط او با صدا و بقیه فعالیت های هنری است. به همین علت است که هرگونه اقدامی در جهت آموزش موسیقی و بهره برداری و لذت از آن به رشد فرزند ما کمک می کند.

مطالعات نشان می دهد که موسیقی در دوران شیرخوارگی و دوران نونهالی برای بچه ها شادی و لذت را فراهم کرده آنها را با خود و دیگران آشتی داده و موجبات رشد و توانایی ها و قابلیت های انجام کارها بعد از شنیدن موسیقی را فراهم می آورد.

تاثیر اثبات شده موسیقی بر روی بچه ها بین سنین 5 تا 7سالگی است ، بعد از 7 سالگی تاثیرات آن محدودتر می شود .

فواید آموزش موسیقی و سن مناسب این آموزش برای کودکان

کودکانی که در سنین پایین شروع به یادگیری موسیقی می‌کنند معمولا در آینده افراد موفق تری می‌شوند. اما چه سنی برای شروع آموزش موسیقی به کودکان مناسب تر است؟

از زمان‌های قدیم مردم تصور می‌کردند کودکانی که با موسیقی سر و کار داشته باشند از درس و مدرسه عقب می‌مانند، اما امروزه ثابت شده کودکانی که موسیقی کار می‌کنند بیشتر مشتاق یادگیری می‌شوند.

بر طبق نظر کارشناسان افرادی که در کودکی خود آموزش موسیقی دیده اند در دوران دانشگاه و در دروسی مانند ریاضی و فیزیک موفقیت‌های بیش تری کسب می‌کنند . نت‌های موسیقی بر اساس علم ریاضی نوشته می‌شوند ، لذا آموزش موسیقی از سنین پایین برای کودک بسیار مفید است زیراهماهنگی میان چشم‌ها، دست‌ها و همچنین افزایش مهارت‌های حرکتی در آن‌ها بیشتر از سایرین است.


بررسی‌هایی که بر روی رشد ذهنی کودکان انجام شده نشان می‌دهد کودکان همانند بزرگسالان، موسیقی را درک کرده و به آن واکنش نشان می‌دهند مثلا کودکی که نسبت به لالایی گفتن هیچ فردی از خود عکس العمل نشان نمی‌دهد، با صدای لالایی مادر به خواب می‌رود یاکودک 8 ماهه در مقابل آهنگی با ریتم تند با تکان دادن دست و پاهای خود به آن واکنش نشان می‌دهد و با رشد کودک، کیفیت واکنش‌های او به موسیقی نیز افزایش می‌یابد.

موسیقی در رشد خلاقیت، توانایی‌ها و استعدادهای اجتماعی کودک ودر توانایی خواندن بسیار موثر است تحقیقات انجام شده بر روی دو گروه کودک مقطع ابتدایی نشان داد گروهی که تحت آموزش موسیقی قرار گرفته بودند نسبت به گروه دیگر با موفقیت بیش تری آزمون‌های روخوانی را پشت سر گذاشتند و به خصوص کودکانی که تحت آموزش موسیقی کلاسیک قرار می‌گیرند، توانایی خواندن، یادگیری و خلاقیت بیش تری خواهند داشت.

فواید موسیقی کلاسیک

توصیه می‌شود مادران از ابتدای دوران بارداری به موسیقی کلاسیک گوش دهندزیرا که نوزاد حتی در رحم مادر نیز نسبت به موسیقی کلاسیک واکنش نشان می‌دهد استرس کودک را کاهش داده ، در رشد مغز تاثیر مثبت داشته و به دلیل همراهی کودک با ریتم موسیقی بر رشد عضلات بدن او موثر است.

متخصصین به دلایل مختلفی از مادرها می‌خواهند که موسیقی کلاسیک گوش کنند زیرا این نوع موسیقی صدای ضربان قلب مادر را برای کودک تداعی می‌کند و به همین دلیل نوزاد را بلافاصله بعد از تولد بر روی سینه مادر می‌گذارند تا نوزاد احساس امنیت کرده و استرس او کاهش یابد. برای کودکان صدای ضربان قلب مادر آرام بخش ترین صدا است.

بعضی از بررسی‌های بین المللی نشان می‌دهند که «مادر باید حتما به موسیقی مورد علاقه خود گوش کند زیرا زمانی که موسیقی مورد علاقه خود را گوش می‌کند از تمام احساسات بد دور شده و به مقدار کافی هورمون خوشحالی در بدن او ترشح می‌شود». این هورمون‌های شادی با مایع اطراف نوزاد در هم می‌آمیزد و این گونه هم مادر و هم کودک در شادی شریک می‌شوند. اگر مادر از موسیقی کلاسیک لذت نمی‌برد، اما دوست دارد که نوزادش به این نوع موسیقی گوش دهد می‌تواند موسیقی‌های کلاسیکی که مخصوص کودکان آماده شده را انتخاب کند.

انس گرفتن کودک به موسیقی

زمانی که کودکان شروع به رشد می‌کنند، مادرها می‌توانند سلیقه موسیقایی کودک خود را کشف کنند. بدین ترتیب که سبک‌های مختلف موسیقی را برای کودک خود پخش کنید تا متوجه شوید که او به چه نوع موسیقی علاقه دارد. زمانی که کودک موسیقی مورد علاقه خود را گوش کند، بیش تر حرکت کرده و زمزمه خواهد کرد. در این صورت عضلات، توانایی کلامی‌و شنوایی کودک سریع تر رشد خواهد کرد.

همزمان با رشد کودک برای زمان‌های متفاوت، موسیقی‌ها و ترانه‌های مختلفی را مشخص کنید. برای مثال: اگر همیشه قبل از خواب یک موسیقی ثابت برای او پخش کنید بعد از مدتی، زمانی که او این موسیقی را بشنود خود را برای خوابیدن آماده خواهد کرد.

کودکان با گوش کردن به موسیقی، آگاهی و توانایی ذخیره می‌کنند و هر چه بیش تر در معرض محرک‌های با کیفیت قرار گیرند، رشد ذهنی آنان نیز به همان اندازه سرعت می‌یابد. ارتباط نزدیک با موسیقی باعث می‌شود تا زبان کودک توسعه یافته و بتواند آن چه را که می‌شنود از هم متمایز کند.

همزمان با رشد کودک علایق خود را به او تحمیل نکنید. کودکان با گوش دادن به موسیقی که دوست ندارند ممکن است به طور کلی از موسیقی دلسرد شوند پس اجازه دهید کودک برای گسترش علایق خود به موسیقی مورد علاقه اش گوش دهد. کودکی که از گوش کردن به موسیقی لذت ببرد می‌تواند در آینده در این زمینه انسان موفقی شود. توانایی نواختن یک ساز پیدا کرده و یا در تمام عمر خود از گوش کردن به موسیقی لذت ببرد. موسیقی تا زمان پیر شدن کودک، روح او را تغذیه خواهد کرد.

مناسب ترین سن برای آغاز یادگیری موسیقی

تا 5 سال مناسب ترین سن برای آغاز کسب مهارت‌ها و شکل گیری پایه موسیقی در کودکان است. آموزش مرتب موسیقی از 0 تا 5 سالگی به رشد آگاهی کودکان در زمینه ریتم، آهنگ صدا و کسب مهارت‌های پایه ای موسیقی کمک می‌کند. این آموزش‌ها در سنین بالاتر به او کمک می‌کند تا راحت تر نواختن سازهای موسیقی را بیاموزد.

کودکی که از بدو تولد به موسیقی گوش کنند و ساز زدن را یاد بگیرند؛ قلب مهربان داشته وتبدیل به افرادی استوار و منظم شده وبرای رشد جامعه نیز مفید هستند. کودکان توانایی‌های صحبت کردن و راه رفتن را با نگاه و تقلید از والدین خود فرا می‌گیرند، بررسی‌ها و تحقیقات انجام شده نیزنشان می‌دهد که این دوران برای آموزش موسیقی به کودکان بسیار مناسب است.به همین دلیل یادگیری موسیقی در این دوران آن هم در کنار والدین از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

نواختن ساز از چه سنی باید آغاز شود؟

قبل از شروع مدرسه آموزش در زمینه سازهای کوبه ای از اهمیت بالایی برخوردار است. کودکان می‌توانند علاوه بر گوش دادن در نواختن سازهایی مانند: دف، ماراکاس( جغجغه) و انواع سازهای ارف نیز همراهی کنند.

برای مثال: بهتر است آموزش پیانو زمانی انجام شود که کودک بتواند به راحتی میان دو دست خود هماهنگی ایجاد کرده و هر 10 انگشت خود را بازکند.

اگر کودک بتواند در سن 5 سالگی تمام انگشتان خود را به راحتی بر روی کلیدهای سفید پیانو قرار داده و باز کند؛ می‌تواند پیانو بنوازد. اما ممکن است کودک در این سن نتواند از انگشتان خود به راحتی استفاده کند؛ تحت این شرایط بهتر است یادگیری پیانو را به زمان دیگری موکول کرد. در واقع توانایی فیزیکی کودک برای نواختن یک ساز از اهمیت ویژه ای برخوردار است. ادامه دادن دوره‌های آموزش نواختن ساز نیز به اندازه شروع آن اهمیت دارد، برای مثال: از کودکی که تازه شروع به نواختن فلوت کرده نمی‌توان انتظار داشت که بلافاصله یک قطعه موسیقی را بنوازد. او ابتدا باید تکنیک‌های فوت کردن و تولید صدا را فرا بگیرد.

برای شروع آموزش سازهایی مانند:پیانو، ویولون و فلوت معمولا 5 تا 7 سالگی سنین مناسب تری هستند. در این سنین ابتدا شناخت ساز، مدل ایستادن، مدل دست گرفتن ساز، گرفتن تارها در سازهای زهی مانند ویولون و تکنیک‌های پایه ای آموزش داده می‌شوند. آموزش سلفژ نیز با فراگرفتن ارتباط میان صداها در این سنین امکان پذیر است.

آموزش موسیقی در سنین پایین در رشد و اجتماعی شدن کودک تاثیر به سزایی دارد. بررسی‌ها ثابت کرده کودکانی که در سنین پایین تر با موسیقی آشنا می‌شوند در دوران مدرسه افراد موفق تری بوده و در زمینه زبان، حافظه و توانایی‌های دیجیتالی رشد بهتری پیدا می‌کنند.

وقتی که خواندن به صورت دست جمعی است نه تنها در بچه ها توانایی تشخیص، تفکیک و شنوایی را بیشتر می کند بلکه توجه و تمرکز آنها را افزایش داده، به دلیل آهنگین بودن کلمات، زمینه ای را فراهم می کند که آنها با اشتیاق و شور و شوق بیشتری زبان را بیاموزند.


پس اگر علاقه مند هستیم که فرزندمان زبان فارسی و انگلیسی را یاد بگیرد آشنا کردن او با آهنگ ها و ترانه و اشعار فارسی یا انگلیسی در بسیاری از موارد یکی از بهترین راه ها به جهت آموزش زبان است و بسیارند بچه هایی که حجم لغات و یا توانایی های خودشان را از طریق شنیدن آهنگ ها و خواندن آنها که موجب شادی و لذت بسیاری هم برای آنها و دیگران است افزایش داده اند.

مهم این است که فرزند ما از حدود 7 سالگی به بعد آلتی از آلات موسیقی را بنوازد. گرچه برخی از بچه ها از حدود 4 یا 5 سالگی چنین توانایی و استعدادی را دارند و هماهنگی و هارمونی میان چشم، مغز و دست آنها به وجود آمده و پایین و بالا و چپ و راست را اشتباه نمی کنند. بنابراین می توانند به راحتی آلت موسیقی را بنوازند ، اما برای برخی از بچه ها باید تا سن 7 یا 8 سالگی صبر کرد تا توان لازم را به جهت نواختن آلت موسیقی پیدا کنند. مهم انتخاب معلم است. معلمی که به تجربه موسیقی به لذت موسیقی به محیط و رابطه مناسب توجه داشته باشد .

نکاتی برجسته پیرامون آموزش موسیقی به کودکان

سن پذیرش هنرجو


بهتر است کودک قادر به تشخیص الفبا باشد. مثلا دوره مهد یا سال اول ابتدایی را گذرانده باشد. در این صورت قادر به تشخیص و تطبیق نت ها و علائم موسیقی خواهد بود. بنابراین در حالت معمولی سن بالای شش سال مناسب خواهد بود.

اگر سن کودک کمتر از این است، حداقل باید قادر به تشخیص اشکال مختلف از هم باشد. مثلا یکی از تست هایی که انجام می دهند تا ببینند آیا کودک آمادگی یادگیری پیانو را دارد این است که از کودک می خواهند با نگاه کردن به کلاویه های پیانو، دسته های دو تایی کلاویه های مشکی را تشخیص داده و روی آنها را با یکسری کارت بپوشاند. اگر کودک با چند بار تلاش موفق به این کار نشد، به این معنی است که باید هنوز صبر کنید.
به عنوان نشانه دیگری از آمادگی کودک، خود می توانید به رفتار او در حین نگاه کردن یا گوش کردن به یک کتاب داستان مصور دقت کنید. اگر در حین گوش کردن به کتاب داستان و نگاه کردن به تصاویر آن کاملا غرق در داستان شده و سوالاتی در رابطه با عکس ها می پرسد، این یک نشانه ی مثبت خواهد بود چرا که تمرین موسیقی معمولا به این معنی خواهد بود که حداقل ده دقیقه بصورت مداوم بتواند حواسش را روی یک کار خاص جمع کند. برای بعضی از بچه ها این ده دقیقه ممکن است به اندازه صد سال به نظر بیاید.

آیا کودک من استقبال خواهد کرد؟

گروهی از موسیقیدانان اعتقاد دارند کودکان در زمینه هوش موسیقایی متفاوت از یکدیگر به دنیا می آیند و گروهی دیگر بر این باورند که این توانایی ها اکتسابی بوده و از راه آموزش صحیح قابل دریافت است. اینکه کوچولوی شما از موسیقی و کلاس های مربوط به آن استقبال خواهد کرد یا نه به چند چیز بستگی دارد:
- روابط عمومی کودک و وضعیت ارتباط وی با بچه های هم سن و سال خود
- روش آموزشگاه مربوطه در خصوص آموزش موسیقی به خردسالان و تجربه مربی در آموزش موسیقی به کودکان و مهارت او در جذب و همراه کردن آن ها با کلاس (به عبارتی مربی باید یک روانشناس کودک خوب هم باشد)

 

- توجه والدین، نوع برخورد آنها با فعالیت های فرزندشان، سعی در تشویق کودک و عدم ایجاد هیچگونه استرس از طرف آنها در راه یادگیری موسیقی.

توجه شما نباید دچار افراط یا تفریط باشد و نیز در حد توانایی های کودک انتظار داشته باشید.

به دلیل عدم تشکیل خصوصیت فراگیری مستقیم در خردسالان، محتوای ترم های اول این کلاس ها بیشتر بازی موسیقی و تشویق کودک به عکس العمل مناسب در برابر شنیدن موسیقی و نهادینه کردن آن در ذهن کودک از این طریق است.

سایت بی بی سی بهترین سن برای یادگیری سازهای مختلف را بر اساس اندازه یک ساز و توانایی جسمی مورد نیاز اینگونه بیان میکند :

فلوت ریکوردر : معمولا به عنوان یک ساز ابتدایی برای شروع آموزش و آشنایی با موسیقی پیشنهاد می شود و کودک میتواند نوازندگی آنرا از زمانی که بتواند انگشت هایش را روی سوراخ های ساز نگه دارد شروع کند.

پیانو : 5 سالگی زود ترین زمانی است که کودکان باید نوازندگی پیانو را بیاموزند مگر کودک شما یک نابغه با توانایی های موتزارت باشد !

سازهای زهی (ویولن و ویولنسل و ): نوازندگی این گروه از سازها را میتوان از سن 4 سالگی شروع کرد ولی 6 سالگی زمان منطقی تری برای شروع آموزش آن هاست .

گیتار: نوازندگی گیتار را می توان از حدود سن 8 سالگی شروع کرد زمان دقیق آن وابسته به اندازه و میزان کشیدگی و انعطاف دست کودک است .

بادی های چوبی و برنجی : این گروه از سازها را نباید پیش از روییدن دندان های اصلی شروع کرد.

آواز: تمرینات جدی آواز را تا پیش از دوره نوجوانی که صد ا هنوز به طور کامل رشد نیافته پیشنهاد نمی کنیم .

نکته: در همه موارد بالا مسلما کودک باید توانایی درک اعداد و اسامی نت ها را داشته باشد.

در مورد فرایند یادگیری موسیقی درکودکان به نکات زیر توجه کنید :

1. بسیار عالی است اگر شما نیز همزمان با کودک خود اقدام به یادگیری نوازندگی یک ساز موسیقی کنید و چه بهتر که انتخاب شما همان ساز فرزندتان باشد.

2. صبر کنید تا کودکتان برای آموزش آماده شود, برای شروع دروس موسیقی بهتر است تا سن 5 سالگی صبر کنید مگر اینکه متوجه شوید فرزندتان رگه هایی از نبوغ را داراست.

3. در آغاز هر نوع فشار برای نواختن و تمرین را از روی فرزندتان بردارید . با مجبور کردن کودک به 4 ساعت تمرین در روز تنها عشق او به موسیقی را از بین می برید.اوایل به کودک خود اجازه دهید هر زمان که مایل است تمرین کند و در ادامه با 5 دقیقه در روز شروع کنید و سپس این زمان را آهسته آهسته بالا ببرید.حتما توجه داشته باشید که زمان تمرین متناسب با توان ذهنی کودک در تمرکز بر موضوع مورد نظر باشد .

4. تا جایی که میتوانید سعی کنید موسیقی را برای کودک سرگرم کننده سازید مثلا اگر خودتان مشغول نوازندگی هستید از او بخواهید که متناسب با توانایی هایش با شما همراهی کند.

5. مطمئن شوید که کودکتان حقیقتا معلم موسیقی خود را دوست دارد در غیر این صورت به سرعت معلم او را عوض کنید.

6. برای کودک خود شرایطی فراهم کنید که بتواند در مقابل دیگران بنوازد نوازندگی در مقابل غریبه ها به او این امکان را می دهد که بر استرس اجرا چیره شود.

7. انتظار نداشته باشید که بتوانید نقش معلم موسیقی کودکتان را در منزل بازی کنید چون احتمالا ناامید خواهید شد.

8. در صورت امکان آهنگهایی ساده که مورد علاقه کودکتان است را برای نوازندگی او بیابید.

مشکلات جدی شروع موسیقی در سنین زیر 8 سال

بسیاری از کودکانی که در سنین زیر 8 سال به کلاس‌های آموزش موسیقی جدی فرستاده می‌شوند دچار چنین مشکلاتی خواهند بود.

1- اگر از زیر 8 سال می‌خواهید موسیقی را وارد زندگی فرزند خود بکنید، فلوت ریکوردر بهترین انتخاب است. تجربه نشان داده است از برای زمانی که حرکت انگشتان کودک به اختیار خودش درمی‌آید می‌تواند فلوت یاد بگیرد.
2- برای آموزش پیانو زمانی مناسب است که کودک در حالت ایستاده می‌تواند به کلاویه‌دارها تسلط داشته باشد.
3- سازهای زهی را معمولاً زودتر از شش سالگی نباید شروع کرد و زمان شروع نیز باید با سازهایی در ابعاد کوچک‌تر مثل یک هشتم یا یک چهارم آموزش را آغاز کرد.
4- در مورد سازهای بادی باید تمام دندان‌های کودک درآمده باشد و کودک بتواند تسلط کافی برای دمیدن در ساز داشته باشد. همچنین چون این سازها کمتر در ابعاد کوچک‌تر موجود هستند باید دقت کرد که آیا وضعیت فیزیکی کودک توانایی اجرای ساز را دارد یا خیر.
5- سازهای مضرابی مانند سه‌تار، گیتار که در ابعاد کوچک‌تر هم وجود دارند برای کودکان زیر 8 سال توصیه نمی‌شوند.
6- نکته بسیار مهم آنکه فراگیری مهارت‌های آوازی برای کودکان و نوجوانان به‌صورت جدی برای سنین پایین 15 سال توصیه نمی‌شود. اما کلاس‌های آوازخوانی دست جمعی از سن سه سالگی باعث رشد علاقه آن‌ها به موسیقی خواهد شد.
7- برای دریافت نتیجه بهتر، کودک خود را در کلاس‌های عمومی ثبت‌نام کنید.
8- می‌توانید ابتدا از ارف برای یادگیری ریتم و موسیقی در کودکان کوچک‌تر استفاده کنید.

منابع:

کتاب الفبای مراقبت از کودک
اهمیت موسیقی برای کودکان

مقاله :‌سوال‌های متداول مادران در زمینه ی رشد کودک سپیده صالحی شهریور 10, 1396

پرورش، تعلیم و تربیت 7 تا 13 سالگی
اهمیت موسیقی برای کودکان

مقاله: 12 روش برای کاهش استرس در کودکان

Koodkonline .com

خوابهای طلایی برگرفته از سایت تبیان

سایت نینی نما

چاره کار
پی ها، اف پی پرشین بلاگ 

ماهنامه الکترونیکی سیب/ دی 98


 
تاریخ به روز رسانی:
1398/10/02
تعداد بازدید:
1566
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal