نقش شیر مادر در ایمنی زایی و کاهش آلرژی در نوزاد

گرد آورنده: فرزانه محمد علی زاده شیرازی؛ کارشناسان پژوهشی مرکز تحقیقات آلرژی

زیرنظر: دکتر سید حسام الدین نبوی زاده، فوق تخصص آلرژی ایمونولوژی کودکان، استاد گروه کودکان و بخش آلرژی – ایمونولوژی دانشگاه علوم پزشکی شیراز


شیر مادر؛ ترکیبی شگفت انگیز
شیر انسان یک عنصر بنیادی برای رشد نوزاد تازه متولد شده است، چرا که نه تنها منبعی غنی از مواد معدنی، ویتامین ها و مواد غذایی و فاکتورهای لازم برای رشد بافتها و ارگان های نوزاد است، بلکه شامل ترکیب شگفت انگیزی از مواد، سلول ها و . . . از قبل آماده است که به طرز باور نکردنی نوزاد را در مقابل بسیاری از آسیب های محیطی مقاوم می سازد. تغذیه با شیر مادر موجب کاهش ابتلا به بیماری های عفونی مثل اسهال عفونی و ذات الریه و بیماری های غیر عفونی نظیر دیابت می شود.
پیش بینی می شود که تغذیه با شیر مادر می تواند جان 15 میلیون کودک را در 10 سال آینده نجات دهد و ز 20 میلیون ناتوانی جلوگیری کند. اخیرا مجله ی علمی Lancet ، یکی از معتبرترین مجلات علمی، بیان داشته است: تغذیه با شیرمادر، می تواند سالانه، از 823 هزار مرگ کودک و 20 هزار مرگ مادر جلوگیری کند.
نوزاد انسان با سیستم ایمنی نارسی متولد میشود که کاملا با سیستم ایمنی بالغین متفاوت است. بلوغ و رشد سیستم ایمنی در بدو تولد، با شروع تغذیه و آغاز مواجهه با محیط پیرامون (عوامل بیماری زا، آلرژن ها و فلور طبیعی) آغاز می شود. بدین ترتیب هرگونه برخورد نوزاد با عوامل بیماری زا و عفونت زا می تواند نوزاد را دچار مشکل جدی نماید. تغذیه با شیر مادر احتمال بسیاری از بیماری های مرتبط با نارسی سیستم ایمنی را در نوزادان کاهش می دهد.

شیر مادر حاوی سلول ها و فاکتور های ایمنی و باکتری های فلور طبیعی بدن مادر است. باکتری های مفید همزیست موجود در شیر مادر با لانه گزینی در سطح روده ها و با همکاری سلول ها و ترکیبات ایمنی از اتصال و ورود عوامل بیماری زا از طریق دستگاه گوارش جلوگیری کرده، ترکیبات تنظیم کننده ایمنی (فاکتورهای ضد التهابی) موجود در شیر مادر از نوزاد در مقابل آسیب های ناشی از التهاب ناشی از عفونت ها، محافظت کرده، بهبود زخم ها را سرعت می بخشند.
جدار روده ی نوزاد طبیعی تا یک ماهگی (تا 2 هفته در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می کنند و تا 1 ماه در نوزادانی که از تغذیه با شیر مادر محرومند)، از قدرت نفوذ پذیری بالایی برخوردار است. باکتری ها، سلول ها و دیگر ترکیبات ایمنی موجود در شیر مادر، پس از عبور از روده ی نوزاد، با استقرار و القای تمایز، رشد و بلوغ بافت های لنفاوی وابسته به دستگاه گوارش را باعث می شوند. ترکیبات نامبرده همچنین با القای مکانیسم تحمل ایمنی، از ایجاد ایمنی نابجا به عوامل محیطی، آنتی ژن های غذایی و میکروب های مفید جلوگیری می کنند. در نتیجه؛ تغذیه با شیر مادر می تواند نوزاد را تا آخر عمر در برابر آلرژی های غذایی، آسم و حساسیت های پوستی ایمن کند. همچنین، تغذیه با شیر مادر می تواند از عوارضی نظیر اسهال که بعد از واکسیناسیون در بسیاری از نوزادان ایجاد می شود جلوگیری نماید.

یکی از جالب ترین مزایای تغذیه با شیر مادر؛ هماهنگی سیستم ایمنی مادر و نوزاد در طی دوران شیر دهی است. به گونه ای که ترکیبات شیر مادر در طی دوران شیردهی با نیاز های نوزاد تغییر یافته، هماهنگ می شوند.
اولین شیر مادر، آغوز نامیده می شود که حاوی تعداد بیشتری سلول و باکتری های مفید نسبت به شیر غیر آغوزی است. تا دو هفته بعد از تولد، به تدریج از این تعداد کاسته شده و شیر مادر از نظر محتوای سلولی و میکروبی، کامل و به اصطلاح، بالغ می شود. نوزاد در هنگام مکیدن پستان مادر اندکی از شیر وارد شده به دهانش را مجددا به مجاری تولید شیر در پستان مادر باز میگرداند و از این طریق هر عامل خارجی خطرزا در بدن نوزاد پس از ورود به بدن مادر، سیستم ایمنی خاطره دار مادر را فعال کرده، فاکتورهای ایمنی مناسب را تولید و آن ها را مجددا از طریق شیر به نوزاد خود هدیه می دهد.

ایمنی زایی شیر مادر در نوزادان نارس
امروزه نقش ایمنی زایی شیر مادر در نوزادان نارس بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. تغذیه با شیر مادر می تواند جلوی بروز مشکلات خطرناکی مثل انتروکولیت نکروزان، دیسپلاژی برونکوپولمونر و رتینوپاتی نارسی که به ترتیب؛ از شایعترین و مهمترین علل مرگ، نارسائی های تنفسی پایدار و نابینایی در نوزادان نارس است را بگیرد.



راهنمای تغذیه ی نوزادان سازمان بهداشت جهانی
Dتغذیه ی نوزاد، صرفا با شیر مادر، در شش ماه اول زندگی و استفاده نکردن از هر نوع مایعات یا غذای دیگر؛ برای جلوگیری از کاهش غلظت ترکیبات شیر مادر که برای نوزاد لازم است. زیرا نوزاد، روزانه، به حدود 150 تا 200 میلی لیتر شیر به ازای هر کیلوگرم وزن نیاز دارد.

D شروع تغذیه نوزاد حداکثر تا یک ساعت بعد از زایمان؛ این یک ساعت طلایی از چندین جهت مفید است. اول اینکه از نظر روانی و فیزیولوژیک ارتباط مادر و نوزادش را تحکیم بخشیده و به روند تولید و خروج شیر کمک می کند و همانگونه که قبلا عنوان شد، با ورود ترکیبات ایمنی موجود در شیر مادر، نوزاد تازه متولد شده را که از محیط استریل رحم خارج شده و هنوز سیستم ایمنیش ناکارآمد و بدون خاطره است، در مقابل عوامل متعدد خارجی محافظت می کند.

Dتغذیه با شیر مادر به محض درخواست نوزاد، روز و شب.

Dاجتناب از استفاده از شیشه و پستانک.

سخن آخر
شیر مادر بهترین تغذیه برای نوزاد است چرا که تغییرات آن مطابق با تغییرات نیاز کودک در طی رشد، بهترین بستر را برای ایمنی زایی و رشد سیستم ایمنی نوزاد فراهم کند. شیر هر مادری برای نوزاد خودش کافی است و اندازه ی پستان مادر یا حجم شیر ی که در زمان دوشیدن بدست می آید، ملاک خوبی برای مشخص کردن میزان شیر مادر نیست. همچنین علاقه ی نوزاد بعد از تغذیه، برای مکیدن پستان مادر و یا رگ نکردن پستان در هنگام شیر دهی، علامت کمی شیر مادر نمی باشد. بنابراین؛ به جز در موارد خاص و تنها با تشخیص پزشک متخصص، استفاده از شیر کمکی توصیه نمی شود. در این حالت هم، بهتر است از شیر های اهدایی زنان دیگر استفاده شود که از نظر سن شیردهی با سن نوزاد مطابقت داشته باشند. و حتی شیرهای پاستوریزه ی انسانی به مراتب از شیرهای خشک در تامین این هدف بهتر هستند.

منابع:
1- Palmeira P, Carneiro-Sampaio P .Immunology of breast milk. Rev Assoc Med Bras. 2016; 62(6): 584-593

2-Moles JP, Tuaillon E, Kankasa C, Bedin AS, Nagot N, Marchant A, M. McDermid J, Van de Perre P. Breastmilk cell trafficking induces microchimerism-mediated immune system maturation in the infant. Pediatr Allergy Immunol. 2018; 29:133-143
3- Toscano M, De Grandi R, Grossi E, Drago L. Role of the Human Breast Milk-Associated Microbiota on the Newborns’ Immune System: A Mini Review. Frontiers in Microbiology. 2017; 8: 1-5
4- D. Lewis E, Richard C, M. Larson B, J. field C. The Importance of Human Milk for Immunity in Preterm Infants. Clin Perinatol. 2017; 44: 23-47


ماهنامه الکترونیکی سیب/ دی 98


 

تاریخ به روز رسانی:
1398/10/03
تعداد بازدید:
469
نشريه الكترونيكي سيب
آدرس: شیراز، خیابان زند، جنب هلال احمر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شیراز-طبقه هشتم-مدیریت روابط عمومی-نشریه الکترونیکی سیب
کدپستی: 71348-14336 تلفکس: 32308200-071 تلفن: 32122713-071
کلیه حقوق این وب سایت برای نشریه الکترونیکی سیب دانشگاه علوم پزشکی شیراز محفوظ می باشد.
Powered by DorsaPortal